दाङ :  नेपालको आधुनिक इतिहासमा माओवादी जनयुद्ध एउटा ऐतिहासिक र ऐतिहासिक मोडको रूपमा चिनिन्छ। २०५२ मा शुरु भएको यो संघर्षले नेपालमा व्यापक सामाजिक, राजनीतिक र सांस्कृतिक परिवर्तन ल्याउने आशा र विश्वास जन्माएको थियो। माओवादी जनयुद्धको प्रमुख उद्देश्य भनेको एक नयाँ समाजको निर्माण, जहाँ सर्वहारा वर्गको अधिकार र समानता सुनिश्चित गर्न सकिन्छ, थियो। तर समयसँगै यस संघर्षको उद्देश्यमा गहिरो विचलन आयो।

माओवादी भित्रका केही भ्रष्ट नेताहरूले युद्धको पवित्र उद्देश्यलाई परिवर्तन गर्दै यसलाई “धनयुद्ध”मा परिणत गरिदिए। रामचन्द्र खड्काले यस प्रक्रियालाई गहिरो आलोचना गर्दै भनेका छन् कि, जनयुद्ध आन्दोलन आमूल परिवर्तनको लागि थियो, तर माओवादी पार्टीभित्रका भ्रष्ट तत्वहरूको कारण यसले आफ्नो मूल उद्देश्यबाट दिशा हरायो। जनयुद्धको सुरुआत: आमूल परिवर्तनको सपना माओवादी जनयुद्धको थालनी । माओवादी पार्टीले त्यस समय नेपालका बहुसंख्यक जनताको शोषण र उत्पीडनको विरुद्धमा उठेका स्वरलाई सशस्त्र संघर्षमा परिणत गर्ने निर्णय गर्‍यो। नेपालको सामन्ती व्यवस्था र पुँजीवादी तन्त्रले जनताको अधिकारलाई पराधीन बनाएको थियो। माओवादी आन्दोलनको मुख्य उद्देश्य समाजमा एक सशक्त परिवर्तन ल्याउनु थियो, जसमा सर्वहारा वर्गलाई राजनीतिक, सामाजिक र आर्थिक अधिकार प्रदान गरिने थियो। जनयुद्धको पहिलो चरणमा माओवादीहरू जनताको समर्थन प्राप्त गर्न सफल भए। जनताले यो संघर्षलाई आफ्नो अधिकारका लागि लडाइँको रूपमा हेर्यो।

माओवादीका नेता र कार्यकर्ताहरूले श्रमिक, किसान, र असल नागरिकको हकको कुरा गरे। यसले ठूलो मात्रामा जनसमर्थन पनि पाएको थियो र जनयुद्धलाई एउटा ऐतिहासिक आन्दोलनको रूपमा प्रस्तुत गर्‍यो। माओवादी भित्रका भ्रष्ट तत्वहरूको उदय तर, संघर्षको लामो समयपछि माओवादी पार्टीभित्रका केही नेतृत्वहरूले आफ्नो उद्देश्यबाट विचलन सुरु गरे। रामचन्द्र खड्काले यस विषयलाई निकै आलोचनात्मक दृष्टिकोणबाट प्रस्तुत गरेका छन्।

पार्टीभित्रका केही नेताहरूले जनयुद्धको उद्देश्यलाई पवित्र राख्नुपर्ने ठाउँमा, आफ्नो व्यक्तिगत स्वार्थको पूर्तिका लागि त्यसलाई प्रयोग गर्न थाले। यसले माओवादी संघर्षको दिशा परिवर्तन गर्न थाल्यो। अब, जनयुद्धको अघिल्लो पवित्र उद्देश्यको सट्टा, यसमा धन र सत्ता संग्रहनको संघर्ष प्रमुख बन्यो। जसरी युद्ध बढ्दै गयो, माओवादी पार्टीका नेताहरू र कार्यकर्ताहरूले अस्वीकृत, अनैतिक र भ्रष्ट गतिविधिहरूमा संलग्न हुन थाले। युद्धको अवसरमा धनको संकलन, अवैध श्रोतहरूको उपयोग र अनुशासनहीनता माओवादी पार्टीका प्रमुख समस्याहरू बनिरहेका थिए। यसले जनयुद्धको नैतिक र सामाजिक आदर्शलाई कमजोर पार्‍यो र एक यस्तो पक्षलाई जन्म दियो, जसले युद्धलाई “धनयुद्ध”मा रूपान्तरण गरिदियो। धनयुद्ध: माओवादी संघर्षको विकृति “धनयुद्ध” भन्नाले जनयुद्धको उद्देश्यमा भएको विकृति र भ्रष्टाचारलाई बुझाउँछ। जनयुद्ध जुन शुरुमै जनताको अधिकार र समानता र सामाजिक न्यायको संघर्ष थियो, त्यो अब माओवादी नेताहरूको सत्ता र धनको लोभमा बदलिन थालेको थियो।

युद्धको मैदानमा जनताका लागि लडिरहेका कार्यकर्ताहरूको संघर्षलाई अब स्वार्थ र शक्ति संग्रहनको माध्यम बनाइयो। रामचन्द्र खड्काले यसलाई “धनयुद्ध”को रूपमा व्याख्या गरेका छन्, जसमा माओवादी नेताहरूको आन्तरिक संघर्ष र व्यक्तिगत स्वार्थको प्रभाव प्रमुख बन्यो। युद्धको दौरान ठूलो मात्रा माओवादी नेताहरूले शस्त्र र राजनीतिक शक्तिको उपयोग गरी आफूलाई वित्तीय र शक्ति दृष्टिकोणबाट सुदृढ बनाउन थाले। यसले माओवादी जनयुद्धलाई एक व्यक्तिगत स्वार्थको युद्धमा रूपान्तरण गरिदियो। भ्रष्टाचारको दुष्प्रभाव माओवादी भित्रका भ्रष्ट नेताहरूको कार्यशैलीले पार्टीमा एकताको कमी ल्याइदियो। जब माओवादी नेतृत्वले संघर्षको पवित्र उद्देश्यलाई त्याग्दै स्वार्थ र धनको ओर उन्मुख भयो, तब युद्धको मूल उद्देश्य र जनताको भलाइको पक्षमा लागेका हजारौं कार्यकर्ताहरूको आशा टुट्न थाल्यो।

यसले माओवादी जनयुद्धको विश्वसनीयता र जनतासँगको विश्वासमा ठूलो कमी ल्यायो। यस प्रवृत्तिको परिणाम स्वरूप, माओवादी पार्टीले भनेको “आमूल परिवर्तन” अब एक अव्यवस्थित र भ्रष्ट युद्धको रूपमा परिणत भएको छ । जनयुद्धको संघर्ष अब जनताको हक र अधिकारको लागि नभएर, सत्ता र पैसा संकलनको युद्ध बनिसकेको छ। यसले जनयुद्धको उद्देश्यलाई गम्भीर संकटमा पुर्यायो र पार्टी भित्रका ईमानदार कार्यकर्ताहरूको मनोबलमा पनि गिरावट ल्याएको छ। निष्कर्ष जनयुद्धको लक्ष्य एउटा आमूल परिवर्तन ल्याउने थियो, जहाँ असमानता र शोषणको अन्त्य हुनेछ र सबै नागरिकलाई समान अधिकार प्राप्त हुनेछ। तर, माओवादी पार्टी भित्रका केही भ्रष्ट नेताहरूले यस उद्देश्यलाई विकृत गर्दै युद्धलाई सत्ता र धनको साधन बनाइदिए। रामचन्द्र खड्काले यसलाई एक ऐतिहासिक त्रासदीका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्, जसले न केवल माओवादी आन्दोलनको शुद्धता र ईमानदारीलाई क्षति पुर्यायो, बरु नेपालका जनताको विश्वासलाई पनि कमजोर बनायो। यसले हामीलाई एउटा महत्त्वपूर्ण शिक्षा दिन्छ कि कुनै पनि आन्दोलनको सफलता त्यसको नेतृत्वको इमानदारी र उद्देश्यप्रतिको प्रतिबद्धतामा निर्भर गर्दछ। जब नेतृत्व आफ्ना स्वार्थका लागि जनयुद्धको पवित्र उद्देश्यलाई परिवर्तन गर्दछ, तब संघर्षको असल उद्देश्य पूरा हुन सक्दैन। त्यसैले, आजको नेपाल र भविष्यको लागि, सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा भनेको सही नेतृत्व र ईमानदार दृष्टिकोणको माध्यमबाट देशमा वास्तविक परिवर्तन ल्याउनु हो न कि यी बहुरुपी भ्रष्ट अपराधी हरुलाइ बारम्बार सत्तामा पुर्याउनु